Ο φόβος του άγχους: όταν η αποφυγή το ενισχύει

«Πρέπει να μάθω να διαχειρίζομαι το άγχος μου.» Είναι μια φράση που ακούγεται λογική, σχεδόν αυτονόητη. Κι όμως, μέσα της μπορεί να κρύβεται μία από τις πιο ύπουλες παγίδες της ψυχικής μας ζωής. Γιατί; Διότι ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να “αντιμετωπίσουμε” το άγχος, διδάσκει τον εγκέφαλό μας ότι το άγχος είναι επικίνδυνο.

Και εδώ ακριβώς ξεκινά η συναισθηματική μάθηση φόβου. Τι είναι η συναισθηματική μάθηση φόβου; Πρόκειται για τη διαδικασία μέσω της οποίας ο εγκέφαλος μαθαίνει να συνδέει ένα συναίσθημα  – όπως το άγχος – με την αίσθηση απειλής.

Δεν γεννιόμαστε φοβούμενοι το ίδιο το άγχος. Μαθαίνουμε να το φοβόμαστε κάθε φορά που:

– Προσπαθούμε να διώξουμε το άγχος γρήγορα.

– Αποφεύγουμε καταστάσεις για να μην αγχωθούμε.

– Χρησιμοποιούμε τεχνικές αποκλειστικά για να “μην νιώθουμε”.

Και τότε ο εγκέφαλος παίρνει το μήνυμα: «Αυτό που νιώθεις είναι επικίνδυνο. Πρόσεχε.» Και έτσι, την επόμενη φορά, δεν φοβόμαστε μόνο την κατάσταση. Φοβόμαστε και το ίδιο το συναίσθημα.

Το παράδοξο του άγχους

Όσο περισσότερο προσπαθούμε να ελέγξουμε ή να αποφύγουμε το άγχος, τόσο περισσότερο αυτό ενισχύεται.

Για παράδειγμα: Κάποιος που φοβάται τις κρίσεις άγχους αρχίζει να αποφεύγει μέρη όπου μπορεί να νιώσει άβολα. Προσωρινά νιώθει καλύτερα. Μακροπρόθεσμα, όμως, η ζωή του περιορίζεται και γίνεται πιο ευαίσθητος στο άγχος.

Ή:

Κάποιος χρησιμοποιεί συνεχώς τεχνικές για να “ηρεμήσει”. Κάθε φορά που τις χρειάζεται, επιβεβαιώνει ότι χωρίς αυτές δεν είναι ασφαλής. Έτσι δημιουργείται ένας δεύτερος φόβος: ο φόβος του φόβου. Και αυτός είναι ο πυρήνας του χρόνιου άγχους.

Το άγχος δεν είναι εχθρός

Το άγχος είναι ένας μηχανισμός προστασίας. Είναι το σύστημα του εγκεφάλου που λέει: «Κάτι ίσως δεν πάει καλά – ας είμαστε σε ετοιμότητα.»

Δεν είναι πάντα ακριβές. Δεν είναι πάντα χρήσιμο. Αλλά πάντα έχει πρόθεση προστασίας. Όπως θα λέγαμε: «Το άγχος κάνει λάθος… αλλά για καλό λόγο.»

Η αλλαγή που κάνει τη διαφορά

Η πραγματική μετατόπιση δεν έρχεται μέσα από καλύτερες “τεχνικές αντιμετώπισης”.

Έρχεται μέσα από μια αλλαγή στη σχέση μας με το άγχος. Από το: «Πρέπει να μην αγχώνομαι», στο «Μπορώ να αγχώνομαι και να είμαι εντάξει.»

Αυτή η αλλαγή στάσης στέλνει ένα εντελώς διαφορετικό μήνυμα στον εγκέφαλο:

«Είναι ασφαλές να νιώθω έτσι». Και τότε αρχίζει η αντίστροφη διαδικασία: η απομάθηση του φόβου.

Παραδείγματα αλλαγής: Ένας φοιτητής που φοβάται τις εξετάσεις επιτρέπει στον εαυτό του να νιώσει άγχος χωρίς να προσπαθεί να το εξαφανίσει. Ένας εργαζόμενος παίρνει τον λόγο σε μια συνάντηση παρόλο που η καρδιά του χτυπά δυνατά. Κάποιος βγαίνει έξω ενώ νιώθει άβολα, αντί να περιμένει να “ηρεμήσει πρώτα”.

Σε κάθε μία από αυτές τις στιγμές, ο εγκέφαλος μαθαίνει κάτι νέο: ότι το άγχος δεν είναι κίνδυνος.

Η σοφία της αποδοχής

Υπάρχει μια αλήθεια που συναντάται σε πολλές φιλοσοφικές και ψυχολογικές προσεγγίσεις: «Αυτό στο οποίο αντιστέκεσαι, επιμένει.» Και αντίστροφα: «Αυτό που του επιτρέπεις να υπάρχει, μετασχηματίζεται.» Η αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση. Σημαίνει να σταματάς να πολεμάς κάτι που δεν είναι εχθρός.

Συμπερασματικά, η συναισθηματική μάθηση φόβου μας δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι το άγχος καθαυτό, αλλά ο τρόπος που μαθαίνουμε να το αντιμετωπίζουμε.

Κάθε προσπάθεια αποφυγής μπορεί να το ενισχύει.

Κάθε πράξη αποδοχής μπορεί να το αποδυναμώνει.

Η πιο ριζοσπαστική στάση δεν είναι να ελέγξουμε το άγχος μας, αλλά να του επιτρέψουμε να υπάρχει χωρίς να μας ορίζει.

Με την αποδοχή, ο φόβος παύει να είναι δάσκαλος τρόμου και γίνεται δάσκαλος ελευθερίας.

Επιμέλεια κειμένου: Συντακτική ομάδα Α.Λ.Π.

Κατανοήστε πώς τα συναισθήματα και το άγχος αποτυπώνονται στο σώμα και μάθετε πώς να επαναφέρετε την ισορροπία,

κάνοντας κλικ εδώ!